Με αφορμή τον εορτασμό της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η φουστανέλα και ο Εύζωνας, δύο διαχρονικά σύμβολα της ελληνικής ιστορίας και παράδοσης, μπαίνουν στο μικροσκόπιο
Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει κοντοσταθεί μπροστά στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη ή στο Προεδρικό Μέγαρο και να μην τον έχει καθηλώσει το βλέμμα ενός Εύζωνα.
Πόσες φορές στάθηκα κι εγώ εκεί, παρατηρώντας τις στολές, που αλλάζουν ανάλογα με την εποχή και την περίσταση, χαζεύοντας το αγέρωχο ανάστημά τους και θαυμάζοντας τη συγκέντρωση, εκείνη τη σκληρή, διαπεραστική ματιά που αποπνέει αποφασιστικότητα και δύναμη.
Ο Εύζωνας, ή αλλιώς φουστανελοφόρος, δοκιμάζει κάθε λεπτό τα όρια της αντοχής και της υπομονής του, μέσα σε οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες και για όσο χρόνο απαιτεί το τελετουργικό που καλείται να υπηρετήσει. Η καθημερινότητά του διέπεται από αυστηρούς, ακριβείς κανόνες, όπως και η εκπαίδευσή του.
Είναι ένα σύμβολο με παγκόσμια αναγνώριση, και αυτή η συνείδηση τον συνοδεύει σε κάθε του κίνηση: από την ώρα της εκπαίδευσης, μέχρι τη στιγμή που βαδίζει, που τιμά τη σημαία στον Ιερό Βράχο για την έπαρση και την υποστολή της, ή όταν στέκεται ακίνητος μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη. Είναι ο ανώνυμος Έλληνας στρατιώτης που «θυσιάζεται» για την ελευθερία, αλλά ταυτόχρονα είναι και όλοι εκείνοι μαζί που αγωνίστηκαν και έπεσαν.
Η στολή του είναι γεμάτη λαογραφικούς και θρησκευτικούς συμβολισμούς, που παραπέμπουν σε κομβικούς σταθμούς της ελληνικής ιστορίας.
Κι όμως, το βλέμμα πάντα επιστρέφει στη φουστανέλα. Υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζουμε για αυτήν, λεπτομέρειες που κουβαλούν ιδιαίτερο βάρος. Η στολή του Εύζωνα είναι άκαμπτη, βαριά, πολλές φορές ανυπόφορη σε ακραίες καιρικές συνθήκες.
Δεν αρκεί να τη φορέσεις – πρέπει πρώτα να εκπαιδευτεί η ψυχή σου για να τη σηκώσει. Γιατί πρόκειται για ένα σύμβολο που συμπυκνώνει ιδεώδη, ήθος και αρετή.
Η φουστανέλα, εμπνευσμένη από την παραδοσιακή φορεσιά των αγωνιστών του 1821, είναι το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο της στολής. Οι 400 πιέτες της – όπως λέγεται – συμβολίζουν τα 400 χρόνια σκλαβιάς στον Οθωμανικό ζυγό και μαζί την αδιάκοπη επιθυμία για ελευθερία. Τίποτα επάνω της δεν είναι τυχαίο.
Το λευκό, καλοσιδερωμένο ύφασμα – που φτάνει σε μήκος τα 30 μέτρα – συμβολίζει την καθαρότητα του αγώνα, την αγνότητα των ιδεών, τη διαφάνεια και τη θυσία. Είναι η καθαρή ψυχή του αγωνιστή που δεν πρόδωσε. Η κίνηση και η μορφή της αποτυπώνουν την ανδρεία και την ελευθερία: την πολεμική ετοιμότητα, την ευκινησία των κλεφτών και των αρματολών, την ίδια την ανάγκη για ελεύθερη κίνηση και ύπαρξη.
Δεν είναι τυχαίο ότι η φουστανέλα ταυτίστηκε με μορφές όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, έγινε σύμβολο της δύναμης και της δυναμικής τους.
Μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, η φουστανέλα απέκτησε έναν νέο ρόλο: αναδείχθηκε σε επίσημο σύμβολο του έθνους. Σήμερα, μέσα από την Προεδρική Φρουρά, αποδίδει τιμή στους αγωνιστές, συνδέει το παρελθόν με το παρόν και ενσαρκώνει την εθνική συνέχεια. Ενισχύει το συλλογικό αίσθημα ταυτότητας και, μαζί με τα «κρυφά» μηνύματα της στολής του Εύζωνα, υπενθυμίζει διαρκώς την ιστορία και την αξία της ανδρείας. Σημαντικό ορόσημο για την καθιέρωσή της υπήρξε και η επιλογή του Όθων της Ελλάδας να απεικονίζεται το 1836 ως φουστανελάς.
Κι από την άλλη, ο ίδιος ο Εύζωνας είναι η επαγρύπνηση της μνήμης. Ένας σιωπηλός διάλογος με την ιστορία και ταυτόχρονα η ενσάρκωσή της. Ο Εύζωνας είναι η ίδια η ιδέα της Ελλάδας μέσα από τους αγώνες για την ανεξαρτησία της. Είναι σύμβολο ηρωισμού, σεβασμού και τιμής για κάθε άνθρωπο που έδωσε τη ζωή του.
Με αφορμή τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου, αξίζει όχι μόνο να θυμόμαστε τον αγώνα, αλλά και να γνωρίζουμε βαθύτερα τα σύμβολα που τον κουβαλούν.
Ίσως έτσι, την επόμενη φορά που θα βρεθούμε μπροστά στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, να σταθούμε με λίγο περισσότερο δέος, και λίγο πιο συνειδητό θαυμασμό, απέναντι στον φουστανελοφόρο του παρόντος.
