Από τα «Περίπτερα» έως τους «Εκσκαφείς» η μεγάλη αναδρομική έκθεση στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων χαρτογραφεί τέσσερις δεκαετίες δημιουργικής πορείας
Στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων φιλοξενείται η αναδρομική έκθεση «Klironomos 1985–2025: ANAδρομή . RETROspective», ένα από τα σημαντικότερα εικαστικά γεγονότα τόσο για τον ίδιο το χώρο όσο και για το ελληνικό κοινό. Η έκθεση, η οποία θα διαρκέσει έως τις 14 Ιουνίου 2026, φέρει την επιμέλεια της διακεκριμένης ιστορικού τέχνης Αθηνάς Σχινά.
Ο Νικόλας Κληρονόμος είναι ένας διακεκριμένος και διεθνώς αναγνωρισμένος εικαστικός, με παράλληλες σπουδές στη μουσική και με μια πορεία που κινείται ανάμεσα στη ζωγραφική και τη σκηνογραφία. Μαθητής του Παναγιώτη Τέτση, φέρει στα πρώιμα έργα του της δεκαετίας του ’80 εμφανή στοιχεία της επιρροής του μεγάλου δασκάλου. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από μια εξπρεσιονιστική γραφή, η οποία, ανάλογα με την περίοδο, άλλοτε εμφανίζεται πιο συγκρατημένη και άλλοτε πιο έντονη και χειρονομιακή.
Είχα την τύχη να επισκεφθώ την Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων το περασμένο Σάββατο, κατά τη διάρκεια παρουσίας της Αθηνάς Σχινά, η οποία ξενάγησε το κοινό στην έκθεση και στο έργο του καλλιτέχνη.
Ο Νικόλας Κληρονόμος αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση δημιουργού. Κοινωνικός και επικοινωνιακός, μεταφέρει τη διπλή του ιδιότητα, ως ζωγράφου και σκηνογράφου, τόσο στον τρόπο που οργανώνει τις συνθέσεις του όσο και στον τρόπο που επικοινωνεί το καλλιτεχνικό του όραμα. Ανήκει στους σημαντικούς εν ζωή Έλληνες εικαστικούς που χρησιμοποιούν τον καμβά ως χώρο αφήγησης.
Στην αναδρομική έκθεση, ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με έργα που έχουν ως βασικό τους άξονα το αστικό τοπίο. Στο επίκεντρο της εικαστικής αναζήτησης του Κληρονόμου βρίσκεται η πόλη και ιδιαίτερα η Αθήνα. Ο καλλιτέχνης αντιμετωπίζει το αστικό περιβάλλον ως έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο οργανισμό, ως ένα ζωντανό αρχιτεκτονικό ντοκουμέντο που φέρει τα ίχνη της ιστορίας και της καθημερινότητας.
Σημαντική θέση στο έργο του κατέχουν οι ενότητες «Περίπτερα» και «Εκσκαφείς», οι οποίες λειτουργούν ως σύμβολα της διαρκούς μεταμόρφωσης της πόλης. Τα περίπτερα, άλλοτε φωτεινά και άλλοτε βυθισμένα στη νύχτα, αποκτούν σχεδόν μνημειακή υπόσταση. Η Αθηνά Σχινά επισημαίνει ότι τα έργα του χαρακτηρίζονται από μια εσωτερική δυναμική ισορροπία και μια «πολυκεντρικότητα» που επιτρέπει στο βλέμμα να περιπλανιέται διαρκώς μέσα στη σύνθεση.
Παρατηρώντας τη σειρά «Περίπτερα», αισθάνεται κανείς μια αντίστοιχη εμπειρία με εκείνη που προσφέρει η θέα της θάλασσας: το βλέμμα χάνεται σε πολλαπλά σημεία ενδιαφέροντος, παρασυρμένο από τις διακυμάνσεις του φωτός. Αυτή η ποιητική διάσταση της ζωγραφικής του Κληρονόμου γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στα νυχτερινά έργα των ετών 2023–2024.
Πρόκειται για έργα που μοιάζουν να εκπέμπουν φως εκ των έσω και να δημιουργούν μια αίσθηση ευφορίας, παρά το γεγονός ότι πρωταγωνιστής είναι η νύχτα με ό,τι αυτή συμβολίζει: μυστήριο, δράμα και ακατανίκητη γοητεία. Όπως εύστοχα σημειώνει ο ιστορικός τέχνης Μάνος Στεφανίδης, τα έργα αυτά αποκαλύπτουν μια ιδιαίτερη ποιητική της αστικής εμπειρίας.
Στην ενότητα «Εκσκαφείς», ο καλλιτέχνης προχωρά σε μια ιδιότυπη ανατομία του αστικού τοπίου. Το ψυχρό και άψυχο μηχάνημα μεταμορφώνεται σε εργαλείο αποκάλυψης και αναδημιουργίας. Ο θεατής οδηγείται σταδιακά σε μια εικαστική ανασκαφή, σε μια αποκάλυψη του σκηνικού πάνω στο οποίο διαδραματίζεται το θέατρο της καθημερινής ζωής.
Το έργο του Κληρονόμου δεν εστιάζει στην καταστροφή, αλλά στη διαδικασία της μεταμόρφωσης και της αναγέννησης. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός τέχνης Θοδωρής Κουτσογιάννης, ο εκσκαφέας μετατρέπεται σε «μέσον και σύμβολο καταβύθισης και αυτοκριτικής, σε εργαλείο αυτογνωσίας, ατομικά και συλλογικά».
Με περισσότερα από σαράντα χρόνια συνεχούς δημιουργικής παρουσίας, ο Νικόλας Κληρονόμος ανήκει στη γενιά εκείνων των καλλιτεχνών που γεφύρωσαν τη ζωγραφική με το θέατρο και τη σκηνογραφία. Το έργο του συνδέει τη μνήμη με το αστικό τοπίο, τη θεατρικότητα με την ποίηση και την καθημερινότητα με τον στοχασμό.
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να επισκεφθεί κανείς αυτή την έκθεση. Ο Κληρονόμος καταγράφει και αρχειοθετεί εικαστικά τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, αντλώντας τα θέματά του από τους δρόμους, τους ανθρώπους και τα στοιχεία της καθημερινής ζωής.
Διαθέτει τη σπάνια ικανότητα να μετατρέπει ένα κοινό αντικείμενο σε εικαστικό συμβάν και, μέσα από τις σκηνογραφικές του συνθέσεις, να προσδίδει αφηγηματική διάσταση στα έργα του. Ασχολείται ουσιαστικά με τη μνήμη και την ιστορία της πόλης, εκφράζοντας μια βαθιά ελληνικότητα χωρίς φολκλορικές ευκολίες.
Πάνω απ’ όλα, ο Νικόλας Κληρονόμος μας βοηθά να δούμε με διαφορετικό βλέμμα τον κόσμο που μας περιβάλλει. Να ξαναδούμε την πόλη, να ανακαλύψουμε την ιστορία που κρύβεται στην καθημερινότητα και να αναλογιστούμε τη θέση μας μέσα στο αστικό τοπίο.
Μέσα από το αστικό τοπίο και τη μεταμόρφωση του, ο Νικόλας Κληρονόμος μας υπενθυμίζει ότι η τέχνη αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η συνήθεια του βλέμματος.
Πληροφορίες
Νικόλας Κληρονόμος «Αναδρομή 1985-2025»
Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων
Μεταξουργείο | Τηλ. 210 5202 420
Διάρκεια Έκθεσης
1/5/26 – 14/6/26
Ώρες Επίσκεψης | Τρ. – Σάβ.: 11:00 – 19:00 & Κυρ.: 10:00 – 16:00
Είσοδος Ελεύθερη
