Ο Νίκος Πανόπουλος ενσαρκώνει τον Θεόφιλο Τσάφο σε έναν απαιτητικό θεατρικό μονόλογο που θέτει ερωτήματα για την εξουσία, τη βία και την ανθρώπινη ελευθερία
«Πού τελειώνει η προσωπική παθολογία και πού αρχίζει η αυταρχική αντίληψη για τον κόσμο;» αναρωτιέμαι βγαίνοντας από το θέατρο «Μικρός Κεραμεικός», όπου για λίγες ημέρες επέστρεψε η παράσταση «Η Γέννηση ενός Φασίστα | Η απολογία του Θεόφιλου Τσάφου» με τον Νίκο Πανόπουλο σε σκηνοθεσία Γιώτας Κουνδουράκη.
Είναι γνωστή η αδυναμία μου στους θεατρικούς μονολόγους, ειδικά όταν το κείμενο είναι επιβλητικό, όπως συνέβη με το ψυχόδραμα του Νίκου Κούνδουρου. Για όσους δεν γνωρίζουν τον Νίκο Κούνδουρο, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες σκηνοθέτες, ο οποίος ασχολήθηκε και με τη θεατρική γραφή.

Το έργο «Η Γέννηση ενός Φασίστα» γράφτηκε μέσα σε ένα ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο που συνδέεται με την επέτειο της 17ης Νοεμβρίου, και για αυτό αποφάσισα να γράψω για την παράσταση άμεσα.
Ο Κούνδουρος έγραψε τον μονόλογο τον Απρίλιο του 1973, ενώ βρισκόταν αυτοεξόριστος στο Λονδίνο, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Το έργο, που ανήκει σε μια σειρά από οκτώ μονόπρακτα με κοινό σκηνικό την Ελλάδα των Συνταγματαρχών, εκδόθηκε το 1976 με τον τίτλο «Η απολογία του Θεόφιλου Τσάφου» και είναι εμπνευσμένο από ένα αληθινό συμβάν γυναικοκτονίας που συγκλόνισε την εποχή εκείνη το πανελλήνιο.

Η υπόθεση του Τσάφου, ενός νεαρού άνδρα που δολοφόνησε τη σύντροφό του, έδωσε τότε στον Κούνδουρο την αφορμή να εξετάσει κάτι πολύ βαθύτερο από την εγκληματική πράξη: τον φασισμό ως απόλυτη επιθυμία κυριαρχίας, τον φανατισμό και την κατασκευή μιας προσωπικής ιδεολογίας, και την ατομική βία που η κοινωνία, δυστυχώς, εκτρέφει έως και σήμερα.
Θα μπορούσαμε να γράψουμε πολλά για το συγγραφικό έργο και την υπόθεση Τσάφου, αλλά αυτές είναι πληροφορίες που μπορεί κανείς εύκολα να αναζητήσει στο διαδίκτυο.
Είναι σημαντικό να εστιάσω στην καθηλωτική ερμηνεία του Νίκου Πανόπουλου, τον οποίο για πρώτη φορά είδα στο θέατρο, και με εντυπωσίασε. Ο Πανόπουλος παρουσιάζεται ως ένας Τσάφος δαιμόνιος, εμμονικός, παρανοϊκός, και αδιανόητα έξυπνος.

Ενσαρκώνει έναν ρόλο όπου ο θύτης προσπαθεί να πείσει το κοινό πως είναι θύμα. Εκδηλώνει με μια απίστευτη σωματικότητα έναν άνδρα που δεν αναγνωρίζει την αυτονομία της συντρόφου του, την ελευθερία βούλησής της, αλλά αντιθέτως, προσπαθεί με πανούργο τρόπο να της επιβληθεί.
Εμμονή, φανατισμός, κυριαρχία.
Ο Νίκος Πανόπουλος αποδίδει έναν μονόλογο με όλη του την ενέργεια και ο θεατής βυθίζεται στην ψυχοπαθογένεια του Τσάφου. Στα μάτια του ζωντανεύει ένας δολοφόνος που έχει κατασκευάσει τον δικό του κόσμο, μέσα στον οποίο αποκτά μια αποστολή, μια υποτιθέμενη εξουσία.

Ο Νίκος Πανόπουλος μπαινοβγαίνει στον ψυχισμό του ρόλου με την ίδια ταχύτητα που αλλάζει πανοφώρια. Ο ρόλος αλλά και το κείμενο του Κούνδουρου απαιτούν ικανότητες υψηλής υποκριτικής τέχνης, και ο Πανόπουλος καταφέρνει να κρατήσει τον θεατή μέσα στον ψυχισμό ενός πολύ δύσκολου και αντιφατικού προσώπου.
Αποδίδει άλλοτε έναν Τσάφο συγκροτημένο αλλά χειριστικό, και άλλοτε έναν παραδομένο στις εμμονές και τους φόβους του. Αυτή η διαρκής μετατόπιση είναι και η μεγαλύτερη ερμηνευτική πρόκληση του ρόλου, και ο Πανόπουλος ταλαντεύεται άρτια, σαν επαγγελματίας σκηνοβάτης.

Μόνος επί σκηνής με συντροφιά τα φώτα της Χριστίνας Φυλακτοπούλου και τη video art του Νίκου Γιαβρόπουλου, επιλέγει να μην αντιμετωπίσει τον Τσάφο ως μια αποκρουστική και μονοδιάστατη φιγούρα, αλλά αναζητά τις ρωγμές του στο σημείο που η λογική υποχωρεί μπροστά στον παραλογισμό.
Η εναλλαγή συναισθημάτων που βιώνει ο Πανόπουλος επί σκηνής είναι μια πρόκληση. Ο θεατής αναρωτιέται πόσο ικανός είναι ο ηθοποιός για να διατηρήσει αυτή την αμφισημία χωρίς τραβηγμένες υπερβολές και δραματικές κορυφώσεις. Ο Πανόπουλος μας χαρίζει μια απαιτητική ερμηνευτική διαδρομή στην οποία η σωματικότητα, ο λόγος, το βλέμμα, και οι μεταπτώσεις της ψυχολογικής έντασης αποτελούν τα βασικά εργαλεία.

Το ενδιαφέρον δεν εξαντλείται όμως στο ψυχογράφημα ενός δολοφόνου. Μέσα από την ερμηνεία του Πανόπουλου αναδύεται και το ευρύτερο ερώτημα που θέτει ο Κούνδουρος: Πώς ο φανατισμός, αίσθηση υπεροχής, και η ανάγκη απόλυτου ελέγχου μπορούν να μετατρέψουν την προσωπική εμμονή σε βία;
Ο Νίκος Πανόπουλος επιστρέφει σε έναν ρόλο που έχει ερμηνεύσει και στο παρελθόν και αναμετριέται από την αρχή με έναν χαρακτήρα που έχει πολλά να αποκαλύψει. Η παράσταση «Η Γέννηση ενός Φασίστα | Η απολογία του Θεόφιλου Τσάφου» μας παρακινεί να κοιτάξουμε κατάματα τους μηχανισμούς του φανατισμού και του αυταρχισμού. Η σκηνική κατάθεση του Πανόπουλου είναι επίκαιρη και ξεπερνά τα όρια της θεατρικής αίθουσας.

Παραμονή της 17ης Νοεμβρίου, ας αντιληφθούμε πως ο φασισμός δεν εμφανίζεται ξαφνικά όταν εγκαθιδρύεται μια δικτατορία. Οι αυταρχικές αντιλήψεις, η περιφρόνηση της ελευθερίας του άλλου, και ο φανατισμός αποτελούν το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσεται.
Η 17η Νοέμβρη είναι μια ημέρα μνήμης και αντίστασης απέναντι στον αυταρχισμό. Ο Νίκος Κούνδουρος με αφετηρία μια γυναικοκτονία επιχειρεί μια ανατομία του φανατισμού. Η μνήμη του Πολυτεχνείου δεν αφορά μόνο την αντίσταση απέναντι σε εκείνους που κατέλαβαν την εξουσία, αλλά αφορά και την καθημερινή υπεράσπιση της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας, και του δικαιώματος του άλλου να είναι ελεύθερος.

Για λίγες μόνο παραστάσεις, η απάντηση στο ερώτημα «πώς γεννιέται ένας φασίστας;» βρίσκεται στην ερμηνεία του Νίκου Πανόπουλου στο θέατρο Μικρός Κεραμεικός. Γιατί η αντίσταση στον φασισμό αφορά και όσα επιλέγουμε να μην αποδεχόμαστε στο παρόν…
Πληροφορίες
Η Γέννηση ενός Φασίστα | Η απολογία του Θεόφιλου Τσάφου
Μικρός Κεραμεικός
Ευμολπιδών 13, Αθήνα | 210 3454 831
17, 24 Νοεμβρίου και 1 Δεκεμβρίου 2026
Διάρκεια 70’
Γενική Είσοδος: 16€

