90 έργα 15 σπουδαίων καλλιτεχνών, διάσημες αφίσες και η ατμόσφαιρα του Παρισιού του 19ου αιώνα σε μια ξεχωριστή εικαστική εμπειρία στο Παγκράτι
Πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή αποφάσισε να μας χαρίσει μια «feel-good» έκθεση! Κι αυτή, δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την Belle Époque, μια έκθεση αφιερωμένη στο χρώμα, την ανεμελιά, αλλά και την καλλιτεχνική καινοτομία.
Η έκθεση Belle Époque, που φιλοξενείται στο Ίδρυμα Β&Ε Γουλανδρή στο Παγκράτι έως και τις 15 Φεβρουαρίου 2027, είναι ό,τι καλύτερο μπορείς να δεις εικαστικά αυτή την περίοδο!
Με 90 έργα από 15 πολύ σημαντικούς καλλιτέχνες, ανάμεσά τους ο Henri de Toulouse-Lautrec, ο Alfons Mucha, αλλά και ο Maurice Denis, ο επισκέπτης θα δει σχέδια, ελαιογραφίες, παστέλ, αλλά πάνω από όλα λιθογραφίες και διάσημες αφίσες της εποχής.
Η έκθεση εστιάζει στη χρονική περίοδο 1880 – 1900, μια περίοδο κατά την οποία η έγχρωμη λιθογραφία τελειοποιείται, η αφίσα εξαπλώνεται σε όλο το Παρίσι, το οποίο εκείνη την εποχή γνωρίζει σπουδαία ευημερία για να αποτυπωθεί στο μυαλό μας σήμερα ως «η πόλη του Φωτός». Επίκεντρο της έκθεσης είναι η αφίσα, που λειτουργεί ναι μεν ως έργο καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά γίνεται και το μέσο της διαφήμισης.
Η έκθεση είναι επίκαιρη και μας μυεί σε ένα ταξίδι ανάπτυξης της διαφήμισης, αλλά και της καταναλωτικής κουλτούρας εκείνης της εποχής, που άρχισε να ανθίζει μαζί με την ανάπτυξη του Παρισιού.
Φυσικά, οι αφίσες απεικονίζουν τη διασκέδαση, με τα καμπαρέ και τα μπαρ να ξεχωρίζουν, αλλά οι εικαστικοί εκείνης της εποχής δίνουν προβάδισμα και σε άλλους δημιουργούς μέσα από την τέχνη της λιθογραφίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απεικόνιση της νυχτερινής ζωής στη Μονμάρτρη, στο Moulin Rouge, τα καφέ-κονσέρ και τα θέατρα που χρησιμοποιούν την τέχνη της λιθογραφίας στα προγράμματά τους, στην απεικόνιση των ηθοποιών και χορευτών, που η σπουδαιότητά τους αποτυπώθηκε και έμεινε ανεξίτηλη στο χρόνο μέσα από τα έργα της λιθογραφίας.
Η αφίσα μας γυρνά στο χρόνο και φανταζόμαστε πώς ήταν η νυχτερινή διασκέδαση στην Belle Époque, σε μια εποχή που χορεύτριες, ηθοποιοί και performers (May Milton, Jane Avril) γίνονται αναγνωρίσιμοι χάρη στους μεγάλους δημιουργούς.
Στην Belle Époque, όμως, δεν είναι όλα ρόδινα, παρά την τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη που γνωρίζει το Παρίσι. Η έκθεση φωτίζει συχνά αντικρουόμενες όψεις της Belle Époque εποχής.
Κοινωνικές ανισότητες, δύσκολες εργασιακές συνθήκες, μια εργατική τάξη που πλήττεται, πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις «κρύβονται» πίσω από την τέχνη, όσο κι αν η νυχτερινή ζωή είναι το επίκεντρο.
Το Παρίσι βιώνει έναν αναβρασμό αλλαγής λόγω των μεγάλων βιομηχανικών έργων και οι συνθήκες ζωής αλλάζουν ριζικά. Η υπόθεση Dreyfus, η διεύρυνση των ατομικών ελευθεριών και η σταδιακή διαμόρφωση μιας καταναλωτικής κουλτούρας έρχονται στο προσκήνιο.
Η Belle Époque, που σημαίνει «Όμορφη Εποχή», είναι μια περίοδος ανεμελιάς από το τέλος του Γαλλοπρωσικού πολέμου μέχρι την έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Το Παρίσι αποτέλεσε το μεγάλο σύμβολό της, αν και το πνεύμα της επηρέασε ολόκληρη την Ευρώπη. Η βιομηχανική ανάπτυξη με την επέκταση σιδηροδρόμων, τον ηλεκτροφωτισμό, το τηλέφωνο, το αυτοκίνητο, και τον κινηματογράφο αλλάζουν σταδιακά την καθημερινότητα.
Ορόσημο της εποχής υπήρξε η Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού το 1900, όπου παρουσιάστηκαν τεχνολογικά και επιστημονικά επιτεύγματα, ενώ εγκαινιάστηκε και ο πρώτος σταθμός του Παρισινού metro.
Στην αρχιτεκτονική και τη διακόσμηση κυριαρχεί η Art Nouveau με σημαντικούς εκπροσώπους της όπως ο Hector Guimard, γνωστός για τις εμβληματικές εισόδους του metro, ο Alfons Mucha για τις περίτεχνες αφίσες με τις αισθησιακές και ρομαντικές γυναικείες μορφές του, αλλά και στη γειτονική Βαρκελώνη ο Antoni Gaudi για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του.
Η έκθεση της Belle Époque στο Ίδρυμα Β&Ε Γουλανδρή χωρίζεται σε τρεις ενότητες και η σκηνογραφία από τη Βιβή Γερολυμάτου και τον Ανδρέα Γεωργιάδη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της. Ο σχεδιασμός είναι εμπνευσμένος από την Art Nouveau, προσδίδοντας θεατρικότητα, ατμοσφαιρικότητα, κίνηση και ρυθμό.
Ο επισκέπτης περιηγείται στις διαφορετικές ενότητες της έκθεσης, που ξεχωρίζουν χρωματικά η μία από την άλλη, με διαφορετικές προσόψεις, αλλά και με τα χρώματα να μην έχουν επιλεχθεί τυχαία.
Θα έλεγα πως η περιήγηση στην Belle Époque είναι μια διπλή εικαστική γιορτή: ναι μεν μας ταξιδεύει στο χρόνο και μας αναδεικνύει έργα-ορόσημα σπουδαίων δημιουργών, που σε κάθε μας Παρισινό ταξίδι αποτυπώνονται σε καρτ ποστάλ και σουβενίρ, αλλά και μας εισάγει στον κόσμο της σκηνογραφίας.
Το βαθυκόκκινο χρώμα της ενότητας «Το Παρίσι, μια γιορτή», εμπνευσμένο από τις αφίσες του Toulouse-Lautrec, σε βελούδινες κουρτίνες και μοκέτες, αναβιώνει την εποχή των καμπαρέ. Οι χρωματικές εναλλαγές και οι καμπύλες χαράξεις στην ενότητα «Μια τέχνη για όλους» αποκαλύπτουν την αίσθηση της περιπλάνησης στην πόλη, και η προβολή μεγάλης κλίμακας με αποσπάσματα από ταινίες που γυρίστηκαν στο Παρίσι την εποχή της Belle Époque ζωντανεύουν την αφήγηση.
Στην ενότητα «Η τέχνη είναι παντού», το βαθύ ροζ εμπνευσμένο από τις αέρινες γυναικείες μορφές του Mucha αποτυπώνει την αισθητική και τον ρομαντισμό μιας νέας εποχής.
Δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ και στον επιβλητικό τρισδιάστατο χάρτη του Παρισιού, που επιτρέπει στον επισκέπτη, με τη χρήση φωτιζόμενων κουμπιών, να εντοπίσει τα σημαντικά τοπόσημα της παρισινής Belle Époque: τα καμπαρέ, τα θέατρα, τα τυπογραφεία, τους εκδοτικούς οίκους και τα ατελιέ των καλλιτεχνών.
Τέλος, για πρώτη φορά, η σκηνογραφία επεκτείνεται και στο lobby του μουσειακού χώρου και το ταξίδι στην Belle Époque ξεκινά από τη στιγμή που θα περάσεις τις πόρτες του. Ένα αντίγραφο της ιστορικής Art Nouveau εισόδου του Παρισινού metro, καθώς και τρισδιάστατες φιγούρες του Aristide Bruant, της Yvette Guilbert και του μαύρου γάτου του Chat Noir, προδιαθέτουν τον επισκέπτη για ένα ταξίδι κομψότητας στο χρόνο.
Η Belle Époque εξακολουθεί να μας γοητεύει γιατί δεν είναι απλώς μια ιστορική περίοδος. Είναι μια ολόκληρη αισθητική και πολιτισμική αντίληψη για τη ζωή. Είναι η εποχή κατά την οποία η γαστρονομία, η αρχιτεκτονική, η μόδα, η τέχνη, η διασκέδαση και η φιλοξενία άρχισαν να συνδέονται με έναν τρόπο που αναγνωρίζουμε ακόμη και σήμερα.
Είναι η εποχή που η έξοδος για φαγητό, η επίσκεψη σε ένα καφέ, αλλά και η παρακολούθηση μιας παράστασης μετατράπηκαν σε ολοκληρωμένες εμπειρίες ζωής. Έτσι, η έκθεση Belle Époque μας προσκαλεί να ξαναδούμε το Παρίσι όχι μόνο ως τη μυθική «Πόλη του Φωτός», αλλά ως μια σύγχρονη μητρόπολη όπου η τέχνη βγήκε στους δρόμους κι έγινε μέρος της ίδιας της ζωής.
Όσοι επισκεφτείτε την έκθεση, θα σας πρότεινα να αφιερώσετε λίγο χρόνο στη σειρά των B&E Goulandris Podcasts, στα τρία επεισόδια για την Belle Époque τα οποία είναι διαθέσιμα σε όλες τις πλατφόρμες, στο site του Ιδρύματος, αλλά και στον χώρο της περιοδικής έκθεσης μέσω QR Codes.
Κλείνοντας, απλά θα αναφερθώ στην άρτια επιμέλεια της έκθεσης, που θα σας αφήσει άφωνους και θα χρειαστεί να επαναλάβετε την επίσκεψή σας! Θα είναι, πραγματικά, το καλύτερο δώρο που μπορείτε να κάνετε στον εαυτό σας, αυτές τις ημέρες!
Απολαύστε!
*Επιμέλεια Έκθεσης: Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Marina Ferretti Bocquillon
Πληροφορίες
Belle Époque
31 Οκτωβρίου 2026 – 15 Φεβρουαρίου 2027
Ίδρυμα Β&Ε Γουλανδρή
Διεύθ. Ερατοσθένους 13, Αθήνα | Τηλ. 210 7252 895 | Web www.goulandris.gr
Εισιτήρια: από 13€ | https://goulandris.gr/el/tickets/athens-temporary-exhibition
