Ο ζεϊμπέκικος δεν έχει χορογραφία ούτε κανόνες. Είναι ένας μοναχικός χορός έκφρασης, αξιοπρέπειας και εσωτερικής δύναμης που συνεχίζει να συγκινεί κάθε γενιά
Ο ζεϊμπέκικος αποτελεί έναν από τους πιο ιδιαίτερους και εκφραστικούς χορούς της ελληνικής παράδοσης. Δεν είναι ένας χορός επίδειξης, ούτε ένας χορός που εκτελείται για να εντυπωσιάσει το κοινό. Είναι μια βαθιά προσωπική έκφραση, μια σιωπηλή συνομιλία του ανθρώπου με τον εαυτό του. Μέσα από τις αργές, μετρημένες κινήσεις, τα σκυμμένα βλέμματα και τις αιφνίδιες εκρήξεις έντασης, ο χορευτής αφηγείται συναισθήματα που δύσκολα αποδίδονται με λόγια… πόνο, απώλεια, μοναξιά, αλλά και αξιοπρέπεια, αντοχή κι ελπίδα!
Οι ρίζες του ζεϊμπέκικου συνδέονται με τους Ζεϊμπέκηδες, μια ομάδα άτακτων πολεμιστών και ορεσίβιων της δυτικής Μικράς Ασίας, κυρίως στην περιοχή της Σμύρνης και του Αϊδινίου. Η καταγωγή του χορού έχει αποτελέσει αντικείμενο ιστορικής έρευνας και λαογραφικής συζήτησης. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη άποψη, οι κινήσεις και το ύφος του διατηρούν στοιχεία από αρχαιότερες πολεμικές και τελετουργικές παραδόσεις της Θράκης και της ευρύτερης περιοχής του Αιγαίου, οι οποίες μετασχηματίστηκαν μέσα στους αιώνες και ενσωματώθηκαν στην πολιτισμική ταυτότητα της Μικράς Ασίας.
Αν και η άμεση ιστορική συνέχεια δεν μπορεί να αποδειχθεί με βεβαιότητα, ο ζεϊμπέκικος φέρει χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε πανάρχαιες αντιλήψεις για τον χορό ως προσωπική τελετουργία δύναμης, τιμής και ψυχικής κάθαρσης.
Οι Ζεϊμπέκηδες χόρευαν μόνοι, χωρίς προκαθορισμένη χορογραφία. Ο κάθε χορευτής αυτοσχεδίαζε, εκφράζοντας την προσωπικότητά του και την ψυχική του κατάσταση. Ο κύκλος των παρευρισκομένων δεν συμμετείχε στον χορό, αλλά στεκόταν γύρω από τον χορευτή με σεβασμό, αναγνωρίζοντας ότι εκείνη η στιγμή ανήκε αποκλειστικά σε εκείνον. Αυτή η αντίληψη διατηρείται μέχρι σήμερα και αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του ζεϊμπέκικου.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και τον ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων, ο ζεϊμπέκικος πέρασε από τις αλησμόνητες πατρίδες στην Ελλάδα μαζί με τους πρόσφυγες. Δεν έφεραν μόνο τα υπάρχοντά τους, έφεραν τις μνήμες, τα τραγούδια, τις γεύσεις και τους χορούς τους. Ο ζεϊμπέκικος έγινε μέρος της ζωής στις προσφυγικές συνοικίες του Πειραιά, της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων, όπου ενώθηκε με το ρεμπέτικο τραγούδι και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της νεότερης ελληνικής λαϊκής κουλτούρας.
Στους στίχους και στις μελωδίες του ρεμπέτικου, ο ζεϊμπέκικος βρήκε το φυσικό του περιβάλλον. Τα τραγούδια μιλούσαν για τον πόνο της προσφυγιάς, τη φτώχεια, την αδικία, τον έρωτα, την απώλεια και την επιμονή στη ζωή. Ο χορευτής δεν ακολουθούσε αυστηρούς κανόνες. Κάθε βήμα, κάθε στροφή, κάθε γονάτισμα ή άνοιγμα των χεριών γεννιόταν αυθόρμητα από το συναίσθημα της στιγμής. Έτσι, ο χορός μετατρέπονταν σε προσωπική εξομολόγηση και σε μια μορφή εσωτερικής λύτρωσης.
Ο ζεϊμπέκικος χαρακτηρίζεται συχνά ως χορός της οδύνης. Όμως η οδύνη αυτή δεν εκφράζει αδυναμία. Αντίθετα, φανερώνει τη δύναμη του ανθρώπου να αντικρίζει κατάματα τις δυσκολίες της ζωής χωρίς να χάνει την αξιοπρέπειά του. Ο μοναχικός χορευτής δεν ζητά χειροκρότημα ούτε επιβεβαίωση. Χορεύει γιατί έχει ανάγκη να εκφράσει όσα δεν μπορούν να ειπωθούν. Μέσα στη μοναξιά του χορού του, βρίσκει έναν τρόπο να συμφιλιωθεί με τις πληγές, τις αναμνήσεις και τις ελπίδες του.
Στον ζεϊμπέκικο κανείς δεν μπορεί να σου μάθει συγκεκριμένα βήματα. Είναι σωματική έκφραση και ο χορευτής οφείλει να το γνωρίζει και να το σέβεται. Ο ζεϊμπέκικος δεν είναι μια κούφια επίδειξη για να σε χειροκροτήσουν οι γύρω. Ο χορευτής εκφράζεται και φέρνει στην επιφάνεια όλα όσα τον βασανίζουν και ίσως δεν έχουν ειπωθεί ποτέ. Μιλάει το σώμα του, τα χέρια του, οι κινήσεις του… βγαίνει η ψυχή του μέσα από τα λόγια του τραγουδιού που χορεύει.
Την ώρα που χορεύεις ένα ζεϊμπέκικο δεν ντρέπεσαι να φανερώσεις τον πόνο ή την αδυναμία σου. Αγνοείς ρηχούς καθωσπρεπισμούς και δεν συμβιβάζεσαι. Επιλέγεις το τραγούδι που οι στίχοι του σε εκφράζουν και αυτοσχεδιάζεις. Ο σωστός ο χορευτής του ζεϊμπέκικου, χορεύει έναν χορό χωρίς να μονοπωλεί την πίστα.
Ο ζεϊμπέκικος είναι ένας χορός μοναχικός και δεν σηκώνει παρέα στην πίστα ή όπου τον χορέψεις. Θεωρείται προσβολή να σε ενοχλήσει κάποια απρόσκλητη παρουσία. Ο χορευτής δεν επικοινωνεί με το περιβάλλον και περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, που εκείνη την στιγμή είναι το κέντρο του κόσμου. Είναι σα να μην υπάρχουν άλλοι γύρω του. Στα πρώτα χρόνια του ρεμπέτικου ήταν σχεδόν αποκλειστικά ανδρικός χορός, καθώς αντικατόπτριζε τους κοινωνικούς ρόλους της εποχής.
Δεν υπάρχει κάποιος κανόνας που να λέει ότι μόνο άνδρες μπορούν ή «πρέπει» να χορεύουν ζεϊμπέκικο. Παραδοσιακά ο ζεϊμπέκικος ήταν ανδρικός χορός, αλλά στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία δεν θεωρείται αποκλειστικά ανδρικός.
Ένα σπουδαίο ζεϊμπέκικο από μια γυναίκα, ήταν αυτό που χόρευε η Λιλή Ζωγράφου, η Κρητικιά ασυμβίβαστη λογοτέχνης, δημοσιογράφος & δοκιμιογράφος, που αυτοσχεδίαζε αγκαλιάζοντας τον εαυτό της από τους ώμους με τα χέρια χιαστί σαν αρχαία τραγωδός. Είναι πολλές οι γυναίκες που κρύβουν τόση μαγκιά και τσαγανό και βάζουν κάτω πολλούς από τους τσιχλίμαγκες, με τα τινάγματα στις πίστες και τις απανωτές σβούρες ή που συνωστίζονται σε μια πίστα και χορεύουν λες και πατούν ομαδικά τα σταφύλια.
Σήμερα ο ζεϊμπέκικος εξακολουθεί να συγκινεί ανθρώπους κάθε ηλικίας. Παρά τις αλλαγές που έχει γνωρίσει μέσα στον χρόνο, διατηρεί το βαθιά συμβολικό και εσωτερικό του χαρακτήρα. Παραμένει ένας χορός που δεν μετριέται με την τεχνική, αλλά με την αλήθεια του συναισθήματος. Ο ζεϊμπέκικος δεν είναι απλώς μια μορφή λαϊκής διασκέδασης, είναι μια πολιτισμική παρακαταθήκη που θυμίζει ότι ο άνθρωπος μπορεί να μετατρέψει τον πόνο σε τέχνη και τη σιωπή σε έκφραση της ψυχής.
Επειδή αγαπώ αυτόν τον χορό, θέλησα να διδαχθώ – όσα μπορούσα – από έναν αυθεντικό χορευτή και δάσκαλο του είδους, ο οποίος δίνει μόνο τις κατευθύνσεις και μετά σε αφήνει να χορέψεις όπως νιώθεις. Χωρίς βήματα… χωρίς σωστό και λάθος… μόνο με πίστη στον εαυτό σου και σιγουριά για να εκφραστείς! Ο Παναγιώτης Κατσίκης είναι ο δάσκαλος που θα σας κάνει να νιώσετε δυνατοί να εκφραστείτε μέσω του ζεϊμπέκικου. Δραστηριοποιείται σε Πάτρα και Αθήνα και έμαθε τα πρώτα βήματα δίπλα σε αυθεντικούς και αυτοδίδακτους ζεϊμπέκηδες.
Είτε για μαθήματα ομαδικά, είτε ατομικά, αναζητήστε τον! Είναι σημαντικό να τη χορεύεις τη Ζωή!!! Είναι μικρή και δύσκολη, αλλά πολύ γλυκιά…
Παναγιώτης Κατσίκης | Τηλ. 6936755769
