Πενήντα χρόνια μετά τη δημιουργία του «Αθηνοράματος», ο Διονύσης Κούκης επιστρέφει στον κόσμο των λέξεων και σχολιάζει τη γλωσσική μετάλλαξη της σύγχρονης γαστρονομίας
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι μια γλώσσα, κύριο μέσο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, εξελίσσεται με τον ίδιο ακριβώς ρυθμό που εξελίσσεται η κοινωνία, ο τρόπος ζωής και οι καινούργιες ανακαλύψεις που μπαίνουν στην καθημερινότητά μας.
Ταυτόχρονα, όμως, είναι και ένας ασφαλής δείκτης του κατά πόσο η αισθητική και η παιδεία ενός κοινωνικού συνόλου ακολουθούν πορεία προς την ανιούσα ή κατευθύνονται προς τον κρημνό.
«Αλλά τι περιμένετε; Για την Ελλάδα μιλάμε». Το είπε ο Σημίτης και είναι κατάπτυστο. Μήπως, όμως, είναι και αληθινό;
Αν και το FLAGinLIFE είναι ένα δημοσιογραφικό μέσο το οποίο δραστηριοποιείται στο χώρο της γεύσης, θα κάνω μία παρασπονδία. Θα ασχοληθώ με τον κόσμο των λέξεων.
Για την ακρίβεια, θα ασχοληθώ με τους νεολογισμούς, οι οποίοι, με την πάροδο των χρόνων και την εξέλιξη της κοινωνίας, μπαίνουν στο λεξιλόγιό μας. Εντάσσονται σε αυτό, συχνά, ως δείγμα υποταγής σε μια επικυρίαρχη δύναμη ή ως αποδεικτικό ιδεολογικής επιρροής. Άλλοτε ικανοποιούν απαιτήσεις των καιρών.
Πολλές φορές, όμως, προσβάλλουν την εθνική ταυτότητα και αποτελούν δείγμα λεξιπενίας και αγραμματοσύνης. Προφανώς, θα το καταλάβατε, το πεδίο μου θα είναι ο χώρος της γεύσης. Για την περίπτωση που κάποιοι ελάχιστοι, ελπίζω, δεν γνωρίζουν τι ακριβώς σημαίνει νεολογισμός, θα πω ενημερωτικά ότι «νεολογισμός είναι μια καινούργια λέξη ή έννοια που δημιουργείται για να καλύψει νέες ανάγκες επικοινωνίας».
Επανερχόμενος στο θέμα μου, θα υπενθυμίσω ότι ο πρώτος, σχετικός με τη γεύση, νεολογισμός εμφανίζεται ουσιαστικά το 1976 και είναι η λέξη «Αθηνόραμα», που χρησιμοποιήθηκε ως τίτλος για το ομώνυμο περιοδικό, το οποίο εκδόθηκε από τον υπογράφοντα πριν από 50 χρόνια – παρά κάτι.
Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Ο χώρος της γεύσης στην Ελλάδα άρχισε να αλλάζει όψη με μεγάλη ταχύτητα και αυτό, όπως ήταν προφανές, οδήγησε στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου, γενικά με επιτυχία και με ελάχιστα κακοποιητικά παραδείγματα.
Αυτό εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα, πιθανότατα μάλιστα με ενισχυόμενο ρυθμό, γιατί δυστυχώς ο χώρος της γεύσης τείνει – αν και δεν τα έχει καταφέρει ακόμη απόλυτα – να εμπορευματοποιηθεί. Σε ό,τι αφορά το τελευταίο, όσοι δεν το παραδέχονται αρκεί να συγκρίνουν ορισμένα έργα του εικαστικού Damien Hirst με ορισμένα δημιουργήματα σύγχρονων σεφ.
Η ενασχόλησή μου με τον χώρο της γεύσης γενικά απαιτεί να διαβάζω δεκάδες κείμενα κάθε εβδομάδα, τόσο για λόγους ενημέρωσης όσο και για να παρακολουθώ την εξέλιξη του χώρου και των ανθρώπων που ασχολούνται με αυτόν.
Προφανώς, αυτό με φέρνει σε επαφή με νεολογισμούς οι οποίοι συχνά έχουν μία ιδιαίτερη αύρα του εικοστού πρώτου αιώνα, που χαρακτηρίζεται από εμφανή έλλειψη παιδείας και ακόμη πιο εμφανή έλλειψη αισθητικής σε ό,τι αφορά τη λεξιπλασία.
Όταν, επί παραδείγματι, χαρακτηρίζουμε ως «darling» μία καφετέρια, δεν μπορεί να σημαίνει τίποτα άλλο εκτός από φτωχό λεξιλόγιο, εύκολη χρησιμοποίηση λέξεων, συνοδευόμενη από απουσία αισθητικής του λόγου, και προσφυγή στο αγγλικό λεξιλόγιο επειδή δεν είμαστε εξοικειωμένοι με τη γλώσσα μας.
Επίσης, με το στόμα ανοιχτό έμεινα διαβάζοντας τον χαρακτηρισμό «fine casual». Έσπασα το κεφάλι μου προσπαθώντας να καταλάβω ποιος είναι ο κοινός τόπος των λέξεων fine και casual. Ρώτησα κάποιους εγγράμματους φίλους, αλλά ούτε αυτοί κατάφεραν να με διαφωτίσουν.
Το ίδιο συνέβη και όταν υπέπεσε στην αντίληψή μου η «φιλοσοφημένη» έκφραση «all day fine dining». Ανάλογη είναι η απορία μου για το πόσο αγράμματος πρέπει να είναι κάποιος για να χρησιμοποιεί τη λέξη «μεζερί» για ένα μεζεδοπωλείο.
Όσο για τη λέξη «ελεγκάντσα», που με κούφανε – συγγνώμη για την έκφραση – το μόνο που σκέφτηκα ήταν ότι πρέπει να απαγορεύσουν στον εν λόγω κατ’ όνομα δημοσιογράφο να πιάνει στο χέρι του στυλό.
Δεν θέλω να σας κουράσω άλλο με εκφράσεις που κατεβάζουν τη δημοσιογραφία σε επίπεδο λαϊκής αγοράς.
Σας αφήνω, λοιπόν, λίγο ήσυχους για να πάτε σε ένα «ελεβέ» ταβερνάκι και να “πνίξετε” όσα διαβάσατε σε ένα ποτηράκι ρετσίνα. Είμαι βέβαιος ότι σε λίγα χρόνια και για αυτήν θα έχουμε ανακαλύψει έναν αγγλικό νεολογισμό…!
