Ο Διονύσης Κούκης γυρνά το χρόνο πίσω στις πρώτες ημέρες του Αθηνοράματος και αφηγείται πως ήταν η Αθήνα του ’76 και τα εστιατόρια μιας άλλης εποχής
Πλησιάζω προς το τέλος της επαγγελματικής μου ζωής, που ήταν τελείως διαφορετική από αυτό που ευαγγελιζόμουνα μικρός και για το οποίο πλήρωνε για χρόνια ο καλός μου πατέρας. Παράλληλα, σε ένα μήνα κλείνουν 50 χρόνια από την εμφάνιση στα περίπτερα του κύριου εργαλείου που άνοιξε τον δρόμο και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για να έχει η εστίαση στην Ελλάδα το σημερινό της πρόσωπο.
Αναφέρομαι στο Αθηνόραμα, από το οποίο κάποιες καταστροφικές αντιλήψεις άλλων με οδήγησαν στην απόφαση να αποχωρήσω και να συνεχίσω την πορεία μου με το FLAGinLIFE.
Συνεχίζω από το Μέρος I που πολλοί έχετε διαβάσει…
Βρισκόμαστε στο τέλος της πρώτης εβδομάδας του Σεπτεμβρίου 1976 και μας έχουν ζώσει τα φίδια. Από τη μεριά του αρχηγείου του Ανεμοδουρά τίποτα. Είμαστε στο «ήξεις αφήξεις». Υπάρχει και εκεί μια αμφιταλάντευση σε σχέση με το εναρκτήριο λάκτισμα, άγνωστο για ποιους λόγους.
Εμείς, πριν αλλάξουν τα δεδομένα, είχαμε αποφασίσει να βγούμε ως «Αθηνόραμα» την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου. Τελικά, γύρω στις 15 Σεπτεμβρίου – αν θυμάμαι καλά – μαθαίνουμε ότι οριστικοποιούν την έναρξη της έκδοσης για το τέλος του μήνα. Σάββατο, νομίζω, αλλά μπορεί και να με απατά η μνήμη μου.
Σημαίνει συναγερμός και γίνεται μια σύσκεψη, στην οποία συμμετείχαν ο Βαγγέλης, ο εμπορικός διευθυντής (Ιατρόπουλος) και ένα-δύο ακόμη άτομα που δεν τα θυμάμαι. Μετά από πολλές ανταλλαγές απόψεων, μου έρχεται μια ιδέα.
Λέω λοιπόν στους συμμετέχοντες στη συνάντηση ότι, όποιος και να κυκλοφορήσει πρώτος, η διαφήμιση που θα γίνει θα απευθύνεται σε ένα κοινό που δεν θα καταλαβαίνει τι είδους περιοδικό θα είναι αυτό που διαφημίζεται. Όποιος τη δει θα ασχοληθεί κυρίως για να καταλάβει το είδος του περιοδικού και όχι με τον τίτλο του.
Ας μην ξεχνάμε ότι οδηγός ευρείας κυκλοφορίας, ως έντυπο ευρείας κυκλοφορίας, δεν υπήρχε εκείνη την εποχή στην Ελλάδα. Άρα, υποστήριξα, η διαφήμιση θα λειτουργήσει εκπαιδευτικά, αλλά δεν θα βοηθήσει στην εμπέδωση της αναγνωρισιμότητας του τίτλου.
Εμείς, επομένως, πρέπει να περιμένουμε να καταλαγιάσει η πρώτη διαφήμιση και μετά, υπολογίσαμε, από δύο εβδομάδες να μπούμε στην τηλεόραση και να ρίξουμε τα λίγα λεφτουδάκια που μπορούσαμε να διαθέσουμε.
Όπερ και εγένετο.
Το Μάτι της εβδομάδας κυκλοφόρησε στην αναμενόμενη ημερομηνία, με έντονη διαφήμιση, και τα δύο πρώτα τεύχη έκαναν λίγο πάνω από 10.000 φύλλα. Την τρίτη εβδομάδα (16/10), όπως είχαμε προγραμματίσει, βγήκε το Αθηνόραμα. Κάναμε αυτό που έπρεπε και συνέβη το θαύμα.
Την πρώτη εβδομάδα κάναμε 15.000 φύλλα και έπεσε λίγο το Μάτι, αλλά από τη δεύτερη και μετά η αλλαγή ήταν ραγδαία. Αυτό οδήγησε τον Ανεμοδουρά να αναστείλει την έκδοση την τέταρτη ή πέμπτη εβδομάδα. Φίλοι επαγγελματίες του μάρκετινγκ σχολίασαν το γεγονός με μία λέξη: «Σατανικό».
Η επιτυχία της έκδοσης, όμως, συζητήθηκε και αυτό μας δημιούργησε έναν άλλο μπελά. Πριν περάσουν τρεις μέρες, ένα αυτοκίνητο με κοινές πινακίδες στήθηκε έξω από τα γραφεία της Μαυρομματαίων και παρέμενε εκεί κάθε μέρα, από το πρωί μέχρι αργά το απόγευμα.
Η Ασφάλεια Αθηνών μάς έκανε την τιμή, γιατί η επιτυχία της έκδοσης είχε οδηγήσει στη δημιουργία μιας φήμης, η οποία διαδόθηκε ευρέως, με περιεχόμενο που υποστήριζε ότι το Αθηνόραμα ήταν έκδοση του ΚΚΕ.
Σ’ αυτό, άλλωστε, βοηθούσε και η σύνθεση της συντακτικής ομάδας. Ενδεικτικά, μερικά ονόματα της εποχής εκείνης ήταν ο Διονύσης Κούκης, ο Μίμης Μανωλάκος, ο Θανάσης Σκρουμπέλος, ο Γιώργος Τσίτσοβιτς και άλλοι, που δεν έχει νόημα να αναφέρω. Όλοι από τον χώρο της δημοκρατικής παράταξης, με λιγότερο ή περισσότερο «ροζ» χρώμα, και ορισμένοι γνώριμοι της οδού Μπουμπουλίνας.
Η ιστορία αυτή κράτησε περίπου δέκα ημέρες και μετά, μάλλον, διαπίστωσαν ότι η υπόθεση ήταν «ράδιο αρβύλα» και μας άφησαν ήσυχους. Η έντονη αναφορά μου στο Αθηνόραμα ίσως κάνει κάποιους να ρωτήσουν γιατί μιλάμε τόσο πολύ γι’ αυτό το μέσο και όχι για την εξέλιξη της εστιατορικής σκηνής, όπως λέει και ο τίτλος. Έχουν δίκιο.
Όμως, όπως είναι γνωστό, το Αθηνόραμα βρίσκεται πίσω από αυτή την εξέλιξη και έπαιξε σημαντικό ρόλο όχι μόνο για το φαγητό και τη γεύση, αλλά και για το κρασί. Θα το διαπιστώσετε, αν έχετε τη διάθεση και το κουράγιο να παρακολουθήσετε και να διαβάσετε όλη τη σειρά των άρθρων που θα ακολουθήσουν.
Επανερχόμενος στην εστιατορική σκηνή, θα τονίσω ότι εκείνη την εποχή η εστιατορική Αθήνα υπήρχε μόνο στο επίπεδο της ταβέρνας, με μερικούς εκπροσώπους στον χώρο της κοσμικής ταβέρνας μετά μουσικής –συνήθως ένα τρίο ή έναν γνωστό τραγουδιστή. Σε ό,τι αφορά το ποιοτικό φαγητό, λίγα πράγματα.
Υπήρχε ο Απότσος, ο Γέρο-Φοίνικας, το αθάνατο L’Abreuvoir του Αλέξη Κότση, ίσως ο Βλαδίμηρος στην οδό Αριστοδήμου – μπορεί να άνοιξε και λίγο αργότερα – , το Blue Pine του Αλέξανδρου Γλωσσώτη, το Balthazar και η Ράτκα.
Συμπτωματικά, σημαντικό opening εκείνη την εποχή – δεν θυμάμαι ακριβώς την ημερομηνία – ήταν το GB Corner, το οποίο άνοιξε τις πόρτες του σαν μπρασερί και υπήρξε για πολλά χρόνια στέκι των «πατέρων του έθνους» και πολλών άλλων επωνύμων. Παρόν ήταν επίσης το Βυζαντινό στο Hilton.
Προφανώς υπήρχαν και μερικά άλλα εξίσου γνωστά, καθώς και εκατοντάδες ταβέρνες.
Εκείνη την εποχή, στην περιοχή του Παγκρατίου, όπου ήταν το σπίτι στο οποίο μεγάλωσα, το αστέρι ήταν ο Μαγεμένος Αυλός. Γύρω-γύρω υπήρχαν οι ταβέρνες Καραβίτης και Μεγαρίτης από τις οποίες σήμερα, ευτυχώς, έχει παραμείνει η πρώτη. Το κτίριο που στέγαζε τον ιστορικό «Μεγαρίτη» πίσω από το Καλλιμάρμαρο στάδιο, σήμερα φιλοξενεί το ιταλικό εστιατόριο Luma.
Είχαν επίσης αρχίσει να εμφανίζονται και μερικά εστιατόρια με πίτσα, με κυρίαρχη πρόταση την καναδέζικη πίτσα. Στην πιάτσα, όμως, κυριαρχούσε το Al Convento, στην Αναπήρων Πολέμου, με επικεφαλής τον Βάλτερ Φανιόνι, που έμαθε την Αθήνα να τρώει ιταλικά.
Γύρω στο 1976 άνοιξε και το Da Valter.
Κλείνοντας αυτή τη σύντομη καταγραφή, καλό είναι να συμπληρώσω και τρία μαγαζιά τα οποία είχα επισκεφθεί πολλές φορές, για την ακρίβεια τα Je Reviens, Παπάκια και Calvados. Υπήρχαν και μερικά ακόμη, τα οποία δεν αναφέρω για να μην μετατρέψω το παρόν σε κατάλογο ονομάτων. Πάντως, δεν ήταν και πάρα πολλά.
Οι περιοχές της Αθήνας που «μετρούσαν» για βραδινές εξόδους ήταν η σημαντική Φωκίωνος Νέγρη, η Πλάκα με τις κοσμικές ταβέρνες – τότε δεν υπήρχαν τουρίστες – και, φυσικά, το Κολωνάκι.
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιότητα του χώρου εκείνη την εποχή, αυτό που υπήρχε ήταν το απόλυτο τίποτα. Υπήρχαν μόνο δύο-τρεις ξενύχτες κοσμικοί των μπουζουκιών, που είχαν μια στήλη σε κάποια εφημερίδα – για την ακρίβεια, ένα είδος μπάνερ, όπως θα λέγαμε σήμερα – και εκεί ανέβαζαν ειδήσεις από τον χώρο των κοσμικών μπουζουκιών και όχι μόνο. Έπαιρναν μερικές κατοστάρες από καλλιτέχνες και επιχειρηματίες για να προβάλουν το καλλιτεχνικό γίγνεσθαι αυτού του είδους.
Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς γιατί το Αθηνόραμα έπεσε στον εκδοτικό χώρο σαν κεραυνός εν αιθρία και είχε αυτή την τεράστια επιτυχία. Αυτό το είχε επισημάνει, άλλωστε, λίγο αργότερα ο Γιώργος Ρωμαίος, όταν το συγκρότημα Λαμπράκη αποφάσισε να βγάλει κάτι ανταγωνιστικό σαν το Αθηνόραμα.
Στη σύσκεψη που έγινε, μια νεαρή δημοσιογράφος του είπε: «Κύριε Ρωμαίε, δεν κατάλαβα για τι είδους έντυπο μιλάτε. Μπορείτε να μου εξηγήσετε;»
Και ο Ρωμαίος της απαντά: «Όταν τελειώσει η σύσκεψη και φύγεις από εδώ, σταμάτα σε ένα περίπτερο και αγόρασε ένα Αθηνόραμα. Θα καταλάβεις.»
Για να μη γίνεται η αφήγηση κουραστική, θα παρακάμψω ορισμένα στοιχεία της πραγματικότητας, τα οποία ενδέχεται να μην ενδιαφέρουν πολύ κόσμο. Το μόνο αξιοσημείωτο είναι ότι το φαγητό, έστω και αυτό της ταβέρνας, ενδιέφερε – με εξαιρέσεις – το κοινό και το συζητούσε. Το Αθηνόραμα, από τη μεριά του, παρενέβαινε όσο επέτρεπε η εποχή και αυτό το έκανε να κερδίζει πόντους.
Σε ό,τι αφορά τις κριτικές, θα πούμε μερικά πράγματα στη συνέχεια.
Στην αρχή του εγχειρήματος, όμως, η προσπάθεια συγκεντρωνόταν κυρίως στο να δημιουργηθεί μια ομάδα με τις περισσότερες κατά το δυνατόν ικανότητες, ώστε να μπορέσουμε να προσεγγίσουμε τον χώρο της εστίασης και να αλλάξουμε, όσο γινόταν, τις αντιλήψεις.
Εκείνη την εποχή, στις αρχές του 1977, έγιναν πολλές κινήσεις για τον εμπλουτισμό της ομάδας, χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα. Ο όρος «δημοσιογραφία φαγητού» δεν υπήρχε στο ελληνικό λεξιλόγιο.
Μοναδική εξαίρεση ήταν η είσοδος, στον εμπορικό κυρίως τομέα, της Άννης Ηλιοπούλου, με μεγάλη εμπειρία στις πωλήσεις, ως παλαιό και επιτυχημένο στέλεχος της ITT. Η Άννη, χάρη στις ικανότητές της, εξελίχθηκε με το πέρασμα του χρόνου σε σημαίνουσα μέτοχο.
Την ίδια περίπου εποχή, ο Μίμης αποφάσισε να αποχωρήσει και, παρά το γεγονός ότι θεωρούσα πως ήταν λάθος, η επιθυμία του έγινε σεβαστή. Αυτό το οποίο ήρθε αργότερα – στις αρχές με μέσα της δεκαετίας του ’80 – αλλά εκείνη την εποχή ελάχιστο ενδιαφέρον παρουσίαζε, ήταν το κρασί.
Αλλά με τα περί οίνου, καθώς και με άλλες εξελίξεις, θα συνεχίσουμε την επόμενη εβδομάδα, γιατί, όπως και να το κάνουμε, μπορεί να μην είναι πολλοί αυτοί που καταλαβαίνουν από κρασί, αλλά το κρασί είναι βασικό στοιχείο της γευστικής απόλαυσης.
Επιπλέον, το πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του ’80 είναι αρκετά πλούσιο σε γεγονότα και συμπληρώνεται από το δεύτερο ήμισυ, κατά τη διάρκεια του οποίου η αλλαγή γίνεται πλέον φανερή και εξόφθαλμη.
Συνεχίζεται…
Ακολουθήστε μας
Περισσότερα
