Κάθε ταινία του Αγγελόπουλου είναι ένα ταξίδι στη μνήμη – τώρα στο Cinobo
Με αφορμή την πρόσφατη ανακοίνωση σπάνιας προβολής όλων των ταινιών του Θόδωρου Αγγελόπουλου στη streaming πλατφόρμα Cinobo, αποφάσισα να γράψω λίγα λόγια για το έργο του. Ελπίζω να σας παρακινήσω να δείτε κάποιες από τις πιο ιστορικές και ποιητικές Ελληνικές ταινίες ενός σπουδαίου σκηνοθέτη, με την άνεση σας, από το σπίτι σας, από τον καναπέ σας.
Ας ξεκινήσουμε αυτή την ιστορική, κινηματογραφική αναδρομή.
Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος – ή Theo, όπως τον φώναζαν για χρόνια στο εξωτερικό – δεν είναι απλώς μια μεγάλη μορφή του παγκόσμιου καλλιτεχνικού σινεμά, είναι ένας δημιουργός που κινηματογράφησε τον χρόνο, τη μνήμη και την Ιστορία σαν να ήταν ζωντανοί οργανισμοί. Γεννημένος στην Αθήνα το 1935, παιδί του Εμφυλίου Πολέμου, κουβάλησε από νωρίς μέσα του το τραύμα και τη σκιά της Ιστορίας, στοιχεία που διαπέρασαν όλο του το έργο.
Το 1970 κάνει το σκηνοθετικό του ντεμπούτο με την «Αναπαράσταση», μια ταινία-τομή για τον Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο, που του χαρίζει βραβεία και την αναγνώριση στη Θεσσαλονίκη.
Η «Αναπαράσταση» (1970) μοιάζει με ρήγμα στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. Εκεί όπου κυριαρχούσαν στούντιο, σταρ και μελοδράματα, ο Αγγελόπουλος φέρνει φυσικούς χώρους, σιωπές, πρόσωπα καθημερινά. Με λιτότητα και εσωτερικό ρυθμό, επηρεασμένος από τον Antonioni και τον Resnais, δεν αφηγείται απλώς ένα έγκλημα. Αναζητά την αλήθεια μέσα από τη μνήμη, δείχνοντας πως η αλήθεια δεν είναι ποτέ μία. Η ταινία γίνεται καθρέφτης μιας κοινωνίας που αλλάζει και μιας κοινότητας που διαλύεται. Από εδώ αρχίζει να ανοίγει ο δρόμος για ένα ελληνικό σινεμά που κοιτά προς την Ευρώπη.
Το 1975 έρχεται ο «Θίασος» και μαζί του η διεθνής καθιέρωση. Αρχίζει να συζητιέται έντονα στους κύκλους των κριτικών και η ταινία αποσπά σημαντικά βραβεία στις Κάννες, στη Βρετανία και στο Βέλγιο. Αναγνωρίζεται ως μία από τις σημαντικότερες ταινίες της δεκαετίας 1971–1980 από την Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου Ιταλίας, ενώ το 1979 η Διεθνής Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου την κατατάσσει στις κορυφαίες ταινίες στην ιστορία του παγκόσμιου σινεμά. Η σπουδαιότητά της είναι καλλιτεχνική, ιστορική και πολιτική συνάμα.
Μια ταινία που ταξιδεύει, όπως και οι ήρωές της, από χώρα σε χώρα και από εποχή σε εποχή. Ένας θίασος που παίζει τη «Γκόλφω» περιπλανιέται στην Ελλάδα του 1939–1952, και μέσα από τις ζωές του περνά η Ιστορία της χώρας: δικτατορίες, πόλεμος, Εμφύλιος. Τα μεγάλα μονόπλανα και το, σχεδόν, αόρατο μοντάζ δημιουργούν την αίσθηση ότι ο χρόνος κυλά μπροστά στα μάτια μας αδιάκοπα.
Γυρισμένος λίγο μετά την πτώση της Χούντας, ο «Θίασος» δίνει φωνή σε μια μνήμη που για χρόνια έμενε χαμηλόφωνη. Η διάρκειά του – σχεδόν τέσσερις ώρες – μοιάζει με ποτάμι που παρασύρει τον θεατή μέσα στην Ιστορία.
Η ώριμη περίοδος του Αγγελόπουλου σφραγίζεται από το «Ταξίδι στα Κύθηρα» (1994) και το «Τοπίο στην Ομίχλη» (1998). Παγιώνουν τη φήμη του ως ενός από τους μεγάλους δημιουργούς του auteur cinema. Στο πρώτο, ένας εξόριστος επιστρέφει σε μια πατρίδα που δεν τον περιμένει πια, ο χρόνος έχει προχωρήσει χωρίς αυτόν.
Είναι μια ταινία για τον ξεριζωμό, τη μνήμη και την αίσθηση ότι ανήκεις παντού και πουθενά. Αποσπά διεθνή βραβεία σεναρίου και σκηνογραφίας, ενώ ο σπαραχτικός Μάνος Κατράκης διακρίνεται ως καλύτερος ηθοποιός στο Φεστιβάλ του Ρίο ντε Τζανέιρο. Μια ταινία γεμάτη συμβολισμούς, που εδραιώνει τον Αγγελόπουλο ως σημαντική ευρωπαϊκή φωνή, καθώς στρέφεται σε πιο προσωπικό σινεμά.
Στο «Τοπίο στην Ομίχλη», δύο παιδιά διασχίζουν σύνορα αναζητώντας έναν πατέρα – ίσως υπαρκτό, ίσως φανταστικό. Το ταξίδι τους γίνεται μια αλληγορία για την αναζήτηση νοήματος σε έναν κόσμο σκληρό αλλά και ποιητικό. Η ομίχλη εδώ δεν κρύβει, αποκαλύπτει. Χαρίζει στον Αγγελόπουλο τον Αργυρό Λέοντα στη Βενετία και το Ευρωπαϊκό Βραβείο Καλύτερης Ταινίας. Ξεχωρίζει ιδιαίτερα για τη φωτογραφία του, που επίσης βραβεύεται.
Το 1998, με το «Μια αιωνιότητα και μια μέρα», ο Αγγελόπουλος φτάνει σε μια κορύφωση. Ένας συγγραφέας (Bruno Ganz), λίγο πριν το τέλος, συναντά ένα παιδί-μετανάστη και μαζί διασχίζουν μια μέρα που χωρά ολόκληρη ζωή.
Ο χρόνος διαλύεται σε παρόν και μνήμη. Η μουσική της Καραΐνδρου, οι σιωπές, οι λέξεις που μοιάζουν με ποίηση – όλα συνθέτουν μια ταινία βαθιά ανθρώπινη. Ο Χρυσός Φοίνικας έρχεται σχεδόν ως φυσική συνέπεια. Ο Αγγελόπουλος γίνεται πλέον γνωστός και στο ευρύτερο κοινό.
Μετά το 2000 παραμένει πιστός στο ύφος του, παρά τις αλλαγές στη βιομηχανία του κινηματογράφου, και δουλεύει πάνω σε μια τριλογία για τις μετακινήσεις πληθυσμών και τη σύγχρονη ιστορία.
Στα τελευταία του χρόνια, ο Αγγελόπουλος στρέφεται σε πιο επικές αφηγήσεις. «Το Λιβάδι που Δακρύζει» (2004) και «Η Σκόνη του Χρόνου» (2008) μιλούν για σύνορα, ιδεολογίες, έρωτες που επιμένουν μέσα στις δεκαετίες. Αποτελούν μέρος της ανολοκλήρωτης τριλογίας του, καθώς το 2012 χάνει τη ζωή του σε τροχαίο δυστύχημα. Είναι ταινίες απολογισμού, σχεδόν εξομολογητικές.
Σαν να κοιτά ο δημιουργός πίσω στη γενιά του και στα όνειρα που άλλαξαν μορφή.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι ο Αγγελόπουλος: ένας σκηνοθέτης που κινηματογράφησε τη μνήμη πριν χαθεί, τον χρόνο πριν φύγει, την Ιστορία πριν ξεχαστεί.
Όσα κι αν γραφτούν, το έργο του ξεπερνά τις λέξεις. Για όσους αγαπούν το σινεμά ή αναζητούν την ελληνική Ιστορία μέσα από εικόνες, οι ταινίες του είναι ένα ταξίδι που αξίζει να γίνει – αργά, στοχαστικά, στο δικό τους χρόνο.
Η πλατφόρμα Cinobo μας δίνει τη σπάνια ευκαιρία να ανακαλύψουμε όλες του τις ταινίες του Theo. Γιατί όσα και να πούμε δεν αποτυπώνεται έτσι στη μνήμη μας η σπουδαιότητα του έργου του.
Πληροφορίες
Τheo: Το σινεμά του Θόδωρου Αγγελόπουλου
Cinobo | https://cinobo.com/collections/list/37d98feb-3310-403f-bf00-37c946f87629
