Μαρκήσιοι και κοντέσες με φανταχτερά κοστούμια ζωντανεύουν την Ενετική παράδοση, σε ένα μοναδικό τελετουργικό που ενώνει την ιστορία με τα Κερκυραϊκά έθιμα
Όσοι έχουν την τύχη να βρεθούν την εποχή του καρναβαλιού στην Κέρκυρα, θα ζήσουν ένα παραμύθι! Το Καρναβάλι της Κέρκυρας αποτελεί μία από τις πιο ιδιαίτερες και ιστορικά φορτισμένες αποκριάτικες εκδηλώσεις στην Ελλάδα, καθώς συνδυάζει το Ελληνικό λαϊκό στοιχείο με έντονες επιρροές από τη μακραίωνη Ενετική κυριαρχία στο νησί.
Η Κέρκυρα, σε αντίθεση με πολλές άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου, δεν γνώρισε την οθωμανική κατοχή, γεγονός που της επέτρεψε την διατήρηση και εξέλιξη δυτικοευρωπαϊκών πολιτισμικών προτύπων, τα οποία αποτυπώνονται έντονα και στις καρναβαλικές της εκδηλώσεις.
Οι ρίζες του Κερκυραϊκού Καρναβαλιού εντοπίζονται κυρίως στην περίοδο της Ενετοκρατίας (1386–1797). Οι Ενετοί μετέφεραν στο νησί τα δικά τους έθιμα διασκέδασης, τις μάσκες, τις μεγάλες δημόσιες γιορτές και την κουλτούρα της σάτιρας. Το καρναβάλι λειτουργούσε ως μια περίοδος κοινωνικής αποσυμπίεσης, όπου οι κοινωνικές τάξεις μπορούσαν προσωρινά να αναμειχθούν, προστατευμένες πίσω από τη μάσκα και την ανωνυμία. Αυτή η αντίληψη διατηρείται μέχρι και σήμερα, δίνοντας στο καρναβάλι της Κέρκυρας έναν αέρα μυστηρίου και θεατρικότητας.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία των ενετικών επιρροών είναι η χρήση της μάσκας. Οι μάσκες, εμπνευσμένες από το περίφημο Καρναβάλι της Βενετίας, αποτελούν βασικό σύμβολο των Κερκυραϊκών αποκριών. Δεν χρησιμοποιούνται μόνο ως αποκριάτικο αξεσουάρ, αλλά ως μέσο μεταμόρφωσης και κοινωνικής ισότητας. Παραδοσιακές φιγούρες, όπως ευγενείς, δόγηδες, αλλά και σατιρικοί χαρακτήρες, κάνουν την εμφάνισή τους στους δρόμους της παλιάς πόλης, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που θυμίζει σκηνικό άλλης εποχής.
Ιδιαίτερη θέση στο καρναβάλι κατέχουν οι λεγόμενες «ομιλίες» και τα σατιρικά δρώμενα, τα οποία αντλούν τη θεματολογία τους τόσο από την τοπική επικαιρότητα, όσο και από κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα. Η σάτιρα – στοιχείο βαθιά ριζωμένο στην Ενετική παράδοση – χρησιμοποιείται με λεπτό χιούμορ και ειρωνεία, χωρίς υπερβολές, διατηρώντας έναν αστικό και θεατρικό χαρακτήρα. Οι εκδηλώσεις αυτές συχνά συνοδεύονται από μουσική, με έντονη την παρουσία των φιλαρμονικών, που αποτελούν επίσης Ενετική κληρονομιά της Κέρκυρας.
Οι φιλαρμονικές μπάντες παίζουν καθοριστικό ρόλο στις καρναβαλικές εκδηλώσεις. Με στολές εμπνευσμένες από παλαιότερες εποχές και ρεπερτόριο που περιλαμβάνει εμβατήρια, αποκριάτικα και σατιρικά κομμάτια, συνοδεύουν παρελάσεις και δρώμενα, προσδίδοντας έναν ιδιαίτερο ρυθμό και επισημότητα στη γιορτή. Η μουσική αυτή ενισχύει το αίσθημα συνέχειας της παράδοσης και συνδέει το παρελθόν με το παρόν.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό έθιμο είναι οι αποκριάτικοι χοροί και τα μασκέ βαλς, που διοργανώνονται σε ιστορικά κτίρια και αίθουσες της πόλης. Τα βαλς αυτά παραπέμπουν άμεσα στην ενετική αριστοκρατική κουλτούρα και αναβιώνουν την ατμόσφαιρα των σαλονιών της παλιάς Ευρώπης. Οι συμμετέχοντες, ντυμένοι με περίτεχνες στολές, κινούνται με χάρη και τυπικότητα, προσφέροντας ένα μοναδικό θέαμα που διαφοροποιεί την Κέρκυρα από άλλα καρναβάλια της Ελλάδας.
Στο παρελθόν οι Κερκυραίοι ευγενείς και επιφανείς αστοί, εγγεγραμμένοι στο Αρχοντολόγιο – το περίφημο Libro d`oro – μαζί με τους Ενετούς, διοργάνωναν αποκριάτικους χορούς, χαρτοπαίγνια και γλέντια σε κλειστούς και ανοιχτούς χώρους που κρατούσαν ως το ξημέρωμα. Στη σημερινή πλατεία Δημαρχείου επιδείκνυαν τις πλουμιστές στολές που ήταν τόσο περίτεχνες, που χρειαζόταν σχεδόν ένα χρόνος για την προετοιμασία τους. Μασκαράτες και χοροεσπερίδες γίνονταν και στο San Giacomo.
Η Σπιανάδα στολιζόταν με γιρλάντες για να υποδεχθεί τους μασκαράδες και εκεί ήταν το επίκεντρο των υπαίθριων εκδηλώσεων. Τους δύο ευρωπαϊκούς χορούς (τις καντρίλιες και τους λανσιέδες) – που κατέκτησαν όχι μόνο τα αριστοκρατικά Κερκυραϊκά σαλόνια, αλλά γενικότερα των Επτανήσων – τους διδάχθηκαν και δεν άργησαν να τα εντάξουν στις εκδηλώσεις της Αποκριάς. Τους χόρευαν είτε γύρω από γαϊτανάκι είτε αντικριστά σε ζευγάρια. Αναπόσπαστο στοιχείο της Αποκριάς στην Κέρκυρα αποτελούσαν και οι Ιππικοί αγώνες – οι γκιόστρες – που είχαν καθιερωθεί από τους Ενετούς από τον 16ο αιώνα.
Μια «πικάντικη» νότα έδινε στο Καρναβάλι το τολμηρό κουτσομπολιό που αποκάλυπτε όλα όσα δεν έπρεπε να βγουν στη φόρα. Αυτά ήταν τα «πετεγολέτσα», τα Κερκυραϊκά κουτσομπολιά από την ιταλική λέξη petegolo, που οι κυρίες αντάλλασσαν από τα ψηλά παράθυρα των σπιτιών, καυτηριάζοντας, σατιρίζοντας και ξεμπροστιάζοντας δημόσια πρόσωπα αλλά και απλούς συντοπίτες τους. Η αυλαία του καρναβαλιού έπεφτε τα μεσάνυχτα της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς – όπως ακριβώς γινόταν και στην Βενετία – και μαζί της έπεφταν κι οι μάσκες των δόγηδων, των κυριών επί των τιμών, των κολομπίνων, των πιερότων και όλων όσων συμμετείχαν στην γιορτή της αποκριάς.
Αλλά το Καρναβάλι της Κέρκυρας δεν μένει προσκολλημένο μόνο στο παρελθόν.
Σύγχρονες παρελάσεις, παιδικές εκδηλώσεις και δημιουργικά εργαστήρια – όπως προανέφερα – συνυπάρχουν αρμονικά με τα παραδοσιακά στοιχεία, δείχνοντας πως η Ενετική κληρονομιά δεν αποτελεί μουσειακό κατάλοιπο, αλλά ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού. Το καρναβάλι λειτουργεί έτσι ως γέφυρα ανάμεσα στην ιστορία και τη σύγχρονη ζωή.
Συνολικά, το Καρναβάλι της Κέρκυρας ξεχωρίζει για την κομψότητα, τη θεατρικότητα και τη βαθιά ιστορική του βάση. Οι ενετικές επιρροές δεν περιορίζονται σε επιφανειακά στοιχεία, αλλά διαπερνούν τον τρόπο έκφρασης, τη μουσική, τη σάτιρα και τη γενικότερη αισθητική των εκδηλώσεων. Πρόκειται για μια γιορτή που δεν στοχεύει μόνο στη διασκέδαση, αλλά και στη διατήρηση της πολιτιστικής μνήμης, προσφέροντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες μια αυθεντική εμπειρία, μοναδική στον Ελληνικό χώρο.
Ίσως αξίζει έστω κι ένα ταξίδι αστραπή στην Κέρκυρα αυτές τις Απόκριες, για να χαρείτε την κορφιάτικη μασκαράτα που θα σας μεταφέρει σε μια άλλη εποχή, επιβεβαιώνοντας ακόμη μια φορά τη μοναδικότητά του νησιού, που κάθε εποχή έχει και κάτι άλλο να σου δώσει!
