Γιατί ο πιο δημοφιλής δημόσιος χώρος της Θεσσαλονίκης δεν προβάλλει τον γαστρονομικό της πολιτισμό; Μια άποψη για την Αριστοτέλους, την εστίαση και τη χαμένη ευκαιρία της πόλης
Είτε είσαι μόνιμος κάτοικος της Θεσσαλονίκης είτε την επισκέπτεσαι για πρώτη φορά, είναι αδύνατο να μη βρεθείς στην πλατεία Αριστοτέλους. Πρόκειται για το πιο αναγνωρίσιμο σημείο της πόλης, τον κεντρικό πυρήνα του μνημειακού άξονα που συνδέει την Εγνατία και την Τσιμισκή με τη Λεωφόρο Νίκης και τον Θερμαϊκό. Με απλά λόγια, είναι η «βιτρίνα» της Θεσσαλονίκης.
Τι συναντά όμως κανείς όταν αναζητήσει το γαστρονομικό της αποτύπωμα;
Αλυσίδες εστίασης, all day cafés και bars με σχεδόν πανομοιότυπο χαρακτήρα, καθώς και πληθώρα επιλογών ενός δήθεν διεθνούς γευστικού προσανατολισμού – κυρίως street food. Αντίθετα, οι προτάσεις που εκπροσωπούν τη Θεσσαλονικιώτικη γαστρονομική παράδοση ή, έστω, την ελληνική κουζίνα είναι μηδαμινές.
Ο πιο κεντρικός δημόσιος χώρος της πόλης μοιάζει να ακολουθεί τις επιταγές της μαζικής επισκεψιμότητας και ενός κοινού με περιορισμένη γευστική παιδεία, αδιαφορώντας για την ποιότητα. Και για να μην παρεξηγηθώ, δεν αναφέρομαι σε υψηλή γαστρονομία, αλλά στην απλή, καλομαγειρεμένη ελληνική κουζίνα. Αντίστοιχα, φαίνεται να θεωρεί δεδομένο ότι και ο επισκέπτης της πόλης αναζητά κυρίως burgers, burritos και εύκολες διεθνείς επιλογές.
Τα μενού των περισσότερων καταστημάτων της περιοχής θυμίζουν το ένα το άλλο. Ασφαλείς επιλογές, τυποποιημένος διεθνής προσανατολισμός και σχεδόν πλήρης απουσία της τοπικής κουζίνας δημιουργούν μια έντονη γευστική ομοιομορφία. Μια εικόνα που όχι μόνο δεν αντικατοπτρίζει την πλούσια γαστρονομική παράδοση της Θεσσαλονίκης, αλλά συχνά δεν δείχνει ούτε τον στοιχειώδη σεβασμό στην ποιότητα των ίδιων των προτάσεων.
Κι όμως, η Θεσσαλονίκη έχει επάξια αποκτήσει τη φήμη μιας κατεξοχήν γαστρονομικής πόλης. Και όχι τυχαία. Η κουζίνα της αποτελεί ένα μοναδικό αμάλγαμα των πολιτισμών που πέρασαν, συνυπήρξαν και άφησαν το αποτύπωμά τους στους δρόμους της. Βυζαντινές, οθωμανικές, εβραϊκές, αρμένικες και μικρασιατικές επιρροές συμπλέχθηκαν μέσα στους αιώνες, διαμορφώνοντας μια πολυπολιτισμική γαστρονομική κληρονομιά, ίσως την πιο σύνθετη της χώρας.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η Θεσσαλονίκη αποτελεί μέλος του Δικτύου Δημιουργικών Πόλεων της UNESCO στον τομέα της Γαστρονομίας, μια αναγνώριση που επιβεβαιώνει τον ξεχωριστό γαστρονομικό της χαρακτήρα. Η αντίφαση, λοιπόν, είναι προφανής. Παρότι η πόλη διαθέτει μια ισχυρή γαστρονομική ταυτότητα, γνωστή πλέον και πέρα από τα ελληνικά σύνορα, αυτή δύσκολα – έως καθόλου – αντανακλάται στο πιο εμβληματικό δημόσιο σημείο της.
Κατανοώ, βέβαια, ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο. Στις πλέον τουριστικές περιοχές πολλών πόλεων, κυρίως στην Ελλάδα, αλλά όχι αποκλειστικά, η τουριστικοποίηση είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Οι επιχειρήσεις καλούνται να εξυπηρετήσουν έναν μεγάλο και διαρκώς εναλλασσόμενο όγκο επισκεπτών και συχνά, λόγω έλλειψης γευστικής παιδείας ή επιχειρηματικού οράματος, καταφεύγουν στις ασφαλείς και εμπορικές επιλογές, αξιοποιώντας ως βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα την ίδια την τοποθεσία τους.
Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και στην πλατεία Αριστοτέλους. Η αρχιτεκτονική της, η μοναδική θέση της και η θέα προς τον Θερμαϊκό λειτουργούν ως πανίσχυροι πόλοι έλξης. Όταν όμως αυτά συνδυάζονται με μια αντίληψη που θεωρεί ότι η τοποθεσία αρκεί από μόνη της, το αποτέλεσμα είναι να περνά σε δεύτερη μοίρα το ποιοτικό φαγητό με ελληνική ταυτότητα. Κι όμως, ακριβώς λόγω της τεράστιας επισκεψιμότητας της, θα περίμενε κανείς να βρίσκει εκεί ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της γαστρονομικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης.
Για πολλούς επισκέπτες, η πλατεία Αριστοτέλους αποτελεί την πρώτη και πολλές φορές τη μοναδική επαφή με την πόλη. Είναι, λοιπόν, παράδοξο το γεγονός ότι αυτή η πρώτη εικόνα δεν περιλαμβάνει ουσιαστική εκπροσώπηση του μαγειρικού της πολιτισμού. Όχι απαραίτητα μέσα από πολυτελή εστιατόρια ή εντυπωσιακά concepts, αλλά μέσα από επιχειρήσεις που επενδύουν στην ελληνική και μακεδονική κουζίνα, στις παραδοσιακές συνταγές, στα τοπικά προϊόντα, στους μικρούς παραγωγούς και στον ελληνικό αμπελώνα.
Άλλωστε, οι πόλεις δεν αφηγούνται την ιστορία τους μόνο μέσα από την αρχιτεκτονική και τα μνημεία τους, αλλά και μέσα από τις γεύσεις, τα προϊόντα και τους ανθρώπους τους. Και η Θεσσαλονίκη διαθέτει μια γαστρονομική ιστορία που αξίζει να συστήνεται ήδη από την πλατεία Αριστοτέλους.
Εύχομαι, λοιπόν, η συζήτηση αυτή να αποτελέσει αφορμή για έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης γύρω από τη γαστρονομική φυσιογνωμία της πλατείας. Όχι με στόχο να αλλάξει ριζικά ο χαρακτήρας της, αλλά να εμπλουτιστεί με στοιχεία που εκφράζουν ουσιαστικότερα την ταυτότητα της πόλης και την κάνουν πραγματικά να ξεχωρίζει.
Σε αυτό το σημείο τόσο ο Δήμος Θεσσαλονίκης όσο και η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας θα μπορούσαν να αναλάβουν πρωτοβουλίες που, χωρίς να θίγουν τους επαγγελματίες της περιοχής, θα αποκαθιστούσαν μια καλύτερη ισορροπία και θα ενίσχυαν την παρουσία της τοπικής γαστρονομίας στο πιο προβεβλημένο σημείο της πόλης.
Γι’ αυτό, βέβαια, θα χρειαστεί… υπομονή γαϊδάρου. Είμαι όμως βέβαιη ότι, για το καλό της Θεσσαλονίκης, ακόμη κι αυτή μπορούμε να την κάνουμε.
