Η ιστορία της κοινωνικοποίησης του αλκοόλ, οι θεσμοί βράβευσης των μπαρ και η νέα τάση των alcohol-free προϊόντων που επαναπροσδιορίζει τις καταναλωτικές συνήθειες
Το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε ολοκληρώθηκε το πρώτο σκέλος της διαδικασίας ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων των FLAGinLIFE Bar Awards 2026, του θεσμού απονομής ποιοτικών διακρίσεων και βραβείων στα καλύτερα μπαρ της Ελλάδας.
Η ύπαρξη θεσμών αξιολόγησης και βράβευσης χώρων διάθεσης αλκοολούχων ποτών, με αποδέκτη το ευρύ κοινό – είτε σε straight μορφή είτε ως συνθέσεις διαφορετικών αλκοολούχων σε συνδυασμό με μη αλκοολούχα συστατικά – αποτελεί ένα σχετικά πρόσφατο φαινόμενο. Αντίστοιχοι θεσμοί εμφανίζονται κυρίως κατά την εκπνοή του 20ου και στις αρχές του 21ου αιώνα.
Όσοι ασχολούνται με το χώρο της γεύσης θα θυμούνται ότι μέχρι και την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα ο αριθμός των μπαρ στην Αθήνα ήταν περιορισμένος, ενώ οι θαμώνες τους αποτελούσαν μειοψηφία σε σχέση με όσους προτιμούσαν χώρους εστίασης. Σε παγκόσμια κλίμακα, και κυρίως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η ύπαρξη χώρων αφιερωμένων στην κατανάλωση αλκοόλ άρχισε να γίνεται αισθητή ήδη από τον 19ο αιώνα. Όσον αφορά, όμως, την Ευρώπη – με εξαίρεση τη Μεγάλη Βρετανία – τα μπαρ δηλώνουν με εμφατικό τρόπο την παρουσία τους από τις αρχές του 20ού αιώνα και έπειτα.
Η κοινωνικοποίηση του αλκοόλ και η άνθηση των χώρων που το υπηρετούν αποτελούν, επομένως, ένα μάλλον σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο. Παρ’ όλα αυτά, πολύ γρήγορα βρέθηκαν στο στόχαστρο της «ορθώς σκεπτόμενης» κοινωνίας. Το γεγονός, μάλιστα, ότι οι περισσότεροι θεωρούν την ποτοαπαγόρευση αποκλειστικά αμερικανικό κοινωνικό φαινόμενο είναι εσφαλμένο. Η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική.
Χωρίς να επεκταθώ σε λεπτομέρειες, θα επισημάνω ότι φαινόμενα ποτοαπαγόρευσης εμφανίστηκαν επίσης – για πολλούς κοινούς αλλά και ορισμένους διαφορετικούς λόγους – στη Φινλανδία (1919-1932), στην Ισλανδία (1915-1935), στη Νορβηγία (1916-1927), στον Καναδά και σε αρκετές ακόμη χώρες. Οι αιτίες που οδήγησαν στις απαγορεύσεις ήταν πολλές και, σε αρκετές περιπτώσεις, κοινές: θρησκευτικοί λόγοι, η επιδίωξη αύξησης της παραγωγικότητας, οι επιπτώσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου κ.ά.
Ωστόσο, από την εποχή της κατάργησης της ποτοαπαγόρευσης έχει περάσει ήδη ένας αιώνας και κανείς δεν θα πίστευε ότι θα μπορούσε να επανεμφανιστεί κάτι ανάλογο.
Παρά ταύτα, μια νέα μορφή ποτοαπαγόρευσης έχει ήδη κάνει την εμφάνισή της τα τελευταία χρόνια. Δεν χρησιμοποιεί νομοθετικούς εξαναγκασμούς ούτε ποινικές διώξεις. Στηρίζεται στην πολιτική ορθότητα, στην ιατρική επιχειρηματολογία, στην προστασία του κοινωνικού συνόλου και σε μια σειρά άλλων παραμέτρων. Πρόκειται για το γνωστό σε όλους «χωρίς», το οποίο επεκτείνεται με διαρκώς αυξανόμενη ταχύτητα.
Το φαινόμενο αυτό ανήκει στον χώρο των βιομηχανικών προϊόντων και εξυπηρετεί σημαντικά οικονομικά συμφέροντα. Επιπλέον, πέρα από τους λόγους που προαναφέρθηκαν και χρησιμοποιούνται για την υιοθέτησή του, καθοριστική είναι και η δύναμη του διαφημιστικού λόγου. Στόχος είναι η δημιουργία ενός νέου μοντέλου ορθής συμπεριφοράς, το οποίο επιχειρεί να υποκαταστήσει το κρασί και τα αλκοολούχα ποτά με προϊόντα που μοιάζουν και μυρίζουν σαν αυτά, χωρίς όμως να έχουν ουσιαστική σχέση μαζί τους.
Το ποιος θα επικρατήσει σε αυτό το bras de fer δεν μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα. Υπάρχουν, ωστόσο, στοιχεία που μπορούν να οδηγήσουν σε σχετικά ασφαλείς υποθέσεις για την έκβασή του. Σε αυτό το σημείο, όμως, η δημοσιογραφική αναφορά και τα όρια μιας σύντομης παρέμβασης δεν επιτρέπουν μια εις βάθος ανάλυση και επεξήγηση του φαινομένου. Η συμβολή ενός κοινωνιολόγου ή ερευνητή θα μπορούσε πιθανώς να προσφέρει πιο ουσιαστικές απαντήσεις.
Όσον αφορά εμένα, πιστεύω ότι οι εξελίξεις στον χώρο της γεύσης, των αλκοολούχων ποτών και του κρασιού κατά τα επόμενα χρόνια θα είναι κοσμογονικές. Ενδεχομένως, κατά το δεύτερο ήμισυ του 21ου αιώνα, οι διατροφικές συνήθειες της νέας εποχής να θυμίζουν ελάχιστα τη σημερινή πραγματικότητα. Αυτό, όμως, αφορά κυρίως τη Generation Z και τους επιγόνους της.
Αν θέλουν – και αν μπορούν – να επηρεάσουν την εξέλιξη των πραγμάτων, θα πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα.
